Aanwezig:

Jaap van Rossum. Gemeente Alkmaar jvrossum@alkmaar.nl
Monique van Diest Gemeente Alkmaar mvdiest@alkmaar.nl
Marian Huisman Gemeente Almere mahuisman@almere.nl
Erik Brouwer Gemeente Alphen ad Rijn dbrouwer@aadr.nl
Corinne van Kampen Gemeente Arnhem corinne.van.kampen@arnhem.nl
Rinie Ariëns Gemeente Arnhem rinie.ariëns@arnhem.nl
Else Marie Willems Gemeente Breda emgh.willems@breda.nl
Adrik Schmid Gemeente Coevorden aschmid@coevorden.nl
Twan vd Hurk Gemeente Delft tvdhurk@delft.nl
Angelique van der Lans Gemeente Dordrecht alm.vander.lans@dordrecht.nl
Lydia Hubregtse Gemeente Ede hubl@ede.nl
John Sietinga Gemeente Ede siej@ede.nl
Hedwig Vermeulen Gemeente Ede vehj@ede.nl
Alice Mulder Gemeente Ede mulf@ede.nl
Harry ten Caten Gemeente Eindhoven h.ten.caten@eindhoven.nl
Tineke Last Gemeente Enschede t.last@io-research.nl
Olaf van Strien Gemeente Enschede o.van.strien@io-research.nl
Tinus Snijders Gemeente Groningen gis.statistiek@dia.groningen.nl
Pieter-Jan Holen Gemeente Heerhugowaard p.holen@heerhugowaard.nl
Bert Hofstede Gemeente Hengelo b.hofstede@hengelo.nl
Milja Bos Gemeente 's-Hertogenbosch m.bos@s-hertogenbosch.nl
Henri Schlötz Gemeente Hilversum h.schlotz@hilversum.nl
Ellen Dijkstra Gemeente Leiden e.dijkstra@leiden.nl
Johan Groenewoud Gemeente Lelystad jj.groenewoud@lelystad.nl
Joke Janssen Gemeente Nieuwegein j.janssen@nieuwegein.nl
Bert Mentink Gemeente Purmerend aa.mentink@purmerend.nl
Sjoerd Rijpma Gemeente Rotterdam s.rijpma@cos.nl
Marion Matthijssen Gemeente Rotterdam m.matthijssen@cos.nl
Robin Tromp Gemeente Rotterdam r.tromp@cos.nl
Johan Deijl Gemeente Schiedam jhc.deijl@schiedam.nl
Margot Hutten Gemeente Tilburg margot.hutten@tilburg.nl
Jan Mentink Gemeente Utrecht j.mentink@utrecht.nl
Wendy Bohte Gemeente Zoetermeer W.bohte@zoetermeer.nl
Roelien Dekker Gemeente Zwolle r.dekker@zwolle.nl

Ben van Essen Provincie Limburg bjm.van.essen@prvlimburg
Sietske van Maanen-Hellings Provincie Limburg da.hellings@prvlimburg.nl
Marja Aartsen Provincie Drenthe m.aartsen@drenthe.nl
Tieske Meijers Provincie Utrecht tieske.meijers@provincie-utrecht.nl
Egbeter Edelmann Provincie Noord-Brabant e.edelmann@pon-brabant.nl

1. Opening en welkom door de HOP-voorzitter, Else Marie Willems.
Zij bedankt Peter v.d.Vijver voor de gastvrije ontvangst in Schiedam.

2. Verslag VSO-HOP 3 april 2003
Er zijn geen opmerkingen over het verslag.

3. Korte voorstelronde aanwezigen met belangrijkste onderzoeksactiviteit
Breda, Else Marie Willems: monitor onderwijsachterstandsbeleid; herstructurering stadsvernieuwing; ontwikkeling nieuwe instrumenten.
Utrecht, Jan Mentink: omzetten Informatiepunt onderzoek in Meldpunt onderzoek (betreft alle onderzoek over de gemeente Utrecht) tbv coördinatie en adviesfunctie O&S.
Alkmaar, Monique van Diest: regionale jongerenomnibus
Almere, Marian Huisman: monitor sociale cohesie, onderzoek rond aanleg van glasvezel naar economische en maatschappelijke effecten. Veiligheidsonderzoek.
Leiden, Ellen Dijkstra: monitor GSB; Stadsenquête en internetproef, ouderenonderzoek; jongeren; veiligheid.
Coevorden, Adrik Schmid: opzetten database voor statistische gegevens
Heerhugowaard, Pieter Jan Holen: diverse monitoren; meetbare doelstellingen; betrokkenheid bij planning en control.
Delft, Twan van den Hurk: 9e meting via internetpanel; intern tevredenheidsonderzoek naar een kwaliteitsmodel (INK); behoefte aan kinderopvang.
Nieuwegein, Joke Janssen: is in gesprek met gemeentelijke afdelingen over wat zij gaan doen met de onderzoeksresultaten. Vertelt dat Anne Jo Visser nu werkzaam is als planoloog in de gemeente Hilversum.
Rotterdam, Marion Matthijssen: onderzoeksnetwerken tbv afstemming van onderzoeken
Schiedam, Peter v.d. Vijver: met name onderzoek op het gebied van wonen en economie.
Arnhem, Rinie Ariëns: intern arbeidstevredenheidsonderzoek; klanttevredenheidsonderzoek; integratie werklozen.
Arnhem, Corinne van Kampen: behoefte aan en tevredenheid bij uitkerings-gerechtigden over kinderopvangvoorzieningen; jeugdmonitor Gelderland en Overijssel dmv EMOVO-vragenlijst.
Dordrecht, Angelique v.d. Lans: vrijwilligerswerk; klanttevredenheidsonderzoek voor de hele organisatie
Rotterdam, Robin Tromp: 3e meting wat burgers vinden van het college en het collegeprogramma dmv schriftelijke vragenlijst. In de toekomst ook dmv groepsgesprekken.
Rotterdam, Sjoerd Rijpma: 5e vrijetijdsomnibus;cultuur; G4 enquête.
Purmerend, Bert Mentink: Leefsituatieonderzoek (combinatie van GSB en SCP vragen); bewonersgesprekken naar aanleiding van het wijkontwikkelingsplan.
Enschede, Tinek Last: stedspeiling; profileringsonderzoek via internet.
Enschede, Olaf van Strien: welzijn, lokaal sociaal beleid, minima, jeugd, onderwijs.
Eindhoven, Harry ten Caten: economie; beleidsevaluatie; herstructureringsmonitor; buurtthermometer; digipanel. Het digipanel krijgt veel vragen uit de gemeenteraad.
Hilversum, Henri Schlötz: omnibus; regionale functie van Hilversum, internetpanel; markt, relatie met beleid versterken.
Den Bosch, Milja Bos: jeugd en onderwijs monitor; huiselijk geweld; veiligheidsmonitor uit een combinatie van GSB/Politie/kwalitatief; meetbare doelen (het begeleiden van B&W bij het formuleren van....).
Tilburg, Margot Hutten: veiligheidsonderzoek, burgeronderzoek (o.a. RSO), klantonderzoek, medewerkerstevredenheidsonderzoek; jeugdmonitor; veiligheidsmonitor.
Zoetermeer, Wendy Bohte: leefbaarheid en veiligheid; omnibus met veel milieu vragen; communicatie tussen gemeenteraad en burgers; internetpanel op verzoek van de griffie.
Alkmaar, Jaap van Rossum: jongerenomnibus; volwassenenomnibus, medewerkerstevredenheidsonderzoek
Groningen, Tinus Snijders: monitor voor het centrum, stadsmonitor; coördinatie van de verschillende prognoses; door het dualisme veranderen de rapportages, de raad heeft andere wensen voor de rapportage.
Ede, John Sietinga: jeugdmonitor, leefbaarheidsmonitor, internetpanel en groepsdiscussies tbv integraal veiligheidsbeleid; normen en waarden; wijkbeschrijvingen.
Lelystad, John Groenewoud: jeugdmonitor; medewerkerstevredenheidsonderzoek; klanttevredenheidsonderzoek voor de diensten; omnibusenquête. Vragen: Heeft een onderzoekspanel in opbouw en wil ervaringen uitwisselen. Kan iemand iets zeggen over het effect van belonen van meedoen met een onderzoek.
Zwolle, Roelien Dekker: jeugdmonitor met GGD via internet; klanttevredenheidsonderzoek; medewerkerstevredenheidsonderzoek; profilering van onderzoek naar beleid; effecten van beleidsmaatregelen op gebied van veiligheid.
Hengelo, Bert Hofstede: stadsmonitor dmv groene en rode kaarten voor de ambities van het gemeentebestuur; internetpanel met een extern bureau; leefbaarheid en veiligheid; klanttevredenheidsonderzoek; er is een toename van onderwerpen voor het interne onderzoek binnen de gemeentelijke organisatie.
Alphen aan den Rijn, Erik Brouwer: stand van zaken integratie (samen met O+S, Amsterdam); recreatief medegebruik bij agrarische bedrijven; bestuurlijk informatiesysteem: beleidscyclus en begroting voorzien van indicatoren. Dit is een grote klus. We krijgen ondersteuning van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Misschien is er een mogelijkheid voor andere gemeenten om bij dit project aan te sluiten.
Ede, Hedwig Vermeulen en Alice Mulder: klanttevredenheidonderzoek; medewerkerstevredenheidsonderzoek; jeugdmonitor; effectiviteit van reïntegratiebedrijven.
Schiedam, Jo van Deijl: jeugdmonitor; veiligheidsonderzoek; bezoekers binnenstad en tentoonstelling; klanttevredenheidsonderzoek in het winkelcentrum; prognoses.
Ede, Lydia Hubregtse: betrokken bij programma-begroting ivm het opstellen van meetbare doelstellingen; evalueren dualisering.

Er gaat een lijst rond waarop suggesties voor workshops voor toekomstige VSO- bijeenkomsten geschreven kunnen worden.

4. Mededelingen uit het VSO-bestuur
- Op 11 november is er een bijeenkomst op het CBS (uitleg werkwijze, rondleiding, enz. Zie voor het programma de website van de VSO). Er is nog plaats. Aanmelden svp via de website van de VSO
- Op 4 november is er een congres, georganiseerd door VSO en VBO (Ver. Voor Beleidsonderzoek) met de titel: de Toekomst van het Beleidsonderzoek.
- Het cursusaanbod van VSO is in ontwikkeling. Het bevat cursussen op het gebeid van presentatie, projectmatig werken en kwalitatief onderzoek. Ook is een mastersopleiding Beleidsonderzoek in voorbereiding in samenwerking met de Erasmusuniversiteit in Rotterdam.
- De VSO presentatiedag wordt op 22 april 2004 gehouden in Rotterdam. Thema: Met effect. In de ochtend wordt een lezing gehouden en ?s middags is ruimte voor presentaties en workshops. De organisatoren roepen leden op om een paper te schrijven, presentatie te doen, een kraampje in te richten. Aan het eind van de dag is er een onderzoekscafé. Eind oktober wordt de vooraankondiging rondgestuurd. De VSO-band zoekt nog een gitarist en een toetsenist.

5. Rondje interessante/nieuwe onderzoeken of methodieken
Zie de apart rondgezonden lijst.
Wat betreft de vraag van Almere over de lage respons onder alleenstaanden:
Bij telefonisch onderzoek hebben sommigen dit wel eens meegemaakt, en een enkeling ook wel bij schriftelijk, maar niet met van die grote verschillen. Advies: steekproefanalyse (misschien zaten hierin al minder alleenstaanden). Daarnaast geven mensen zelf (soms, vaak?) een andere huishoudsamenstelling op dan het GBA registreert.

6. Verslag werkgroep Kwalitatief Onderzoek
Er komen cursussen voor groepsgesprekken en diepte-interviews. Men is in gesprek met Geoplan. Deze ontwikkelt een nieuwe cursus die meer is toegesneden op de gemeentelijke onderzoekspraktijk. VSO/VBO hebben inbreng in de opzet van dit nieuwe aanbod. De werkgroep heeft de bevindingen nu bij het bestuur neergelegd.

7. Platform Provinciale onderzoekers
Dit nieuwe platform komt vandaag voor het eerst bijeen en wordt bij HOP geïntroduceerd door de VSO voorzitter Paul Misdorp. Dit nieuwe platfom komt voort uit een interprovinciaal onderzoeksoverleg, dat oorspronkelijk is ontstaan uit de opbouworganen. Voor haar toekomst ziet zij mogelijkheden binnen VSO-verband. Het eerste jaar zal als proef gelden. Er zijn veel overeenkomsten met HOP, een samenwerking op termijn behoort wellicht tot een van de mogelijkheden. Paul Misdorp geeft een korte introductie over de activiteiten van VSO aan de nieuwe PPO-leden en wenst hen veel succes met het nieuwe platform.
Ben van Essen (provincie Limburg) legt uit waar het provinciaal overleg zich zoal mee bezig houdt: methodische aspecten, evaluatie onderzoek, monitoring, trendstudies en techniek op de gebieden sociaal wetenschappelijk, economisch en ruimtelijk. Het doel is kennisuitwisseling. Het provinciaal overleg was tot nu toe een eigenstandig overleg, maar heeft nu behoefte aan uitwisseling met anderen, zoals gemeenten. Voor sommige zaken is echter een gezamenlijke aanpak nodig, zoals voor het opstellen van de sociale agenda van provincies en gemeenten (onder leiding van oud-staatssecr. Simons). Het VNG houdt zich niet bezig met samenwerking tussen gemeenten en provincies, dus kan VSO een weg zijn om deze samenwerking te vinden. PPO kent tot nu toe weinig structuur: het gaat om de inhoud. Zij hopen bij VSO wat meer structuur te vinden.
Van het PPO waren aanwezig: de provincies Groningen (Bas Tirol), Brabant (Egbert Edelman), Drenthe (Marja Aartsen), Utrecht (Tieske Meijers). De onderzoeksterreinen waar zij zich mee bezig houden zijn : zorg, cultuur, welzijn en een enkeling houdt zich ook bezig met onderwijs of arbeidsplaatsen. Voor velen is het Sociaal Rapport nu een belangrijke taak.
Na deze introductie van PPO gaan zij in een aparte ruimte verder vergaderen.

8. Inleiding op de workshops
Lydia Hubregtse gaf een korte toelichting (zie het stukje tekst in de agenda). Tineke Bouchier was op dat moment nog niet aanwezig (maar ook voor die werkgroep staat een stukje tekst in de agenda)

9. Datum en locatie volgende bijeenkomst
Volgende bijeenkomst van HOP is op 5 februari 2004 in Lelystad

10. Rondvraag
- Twan van den Hurk vraagt of Hoppers willen meedenken over stellingen voor en meewerken aan het onderzoekscafé op de VSO presentatiedag 22 april 2004. Hij zal het verzoek nogmaals via de email doen.
- Ellen Dijkstra meldt dat TNO een softwarepakket voor monitoring heeft ontwikkeld. Dit lijkt erg handig en er komen mooie tabellen uit. Schiedam heeft echter de ervaring dat het erg veel werk is om de gegevens in te voeren en acht het pakket Swing wellicht handiger.
- Harry ten Cate wil zich orienteren op ?hoe de resultaten van kwalitatief onderzoek ingezet kunnen worden in de gemeentelijke praktijk?. Welke gemeenten hebben hiermee ervaring? Dit geldt voor Breda, Arnhem, Almere, Dordrecht, Den Bosch, Purmerend, Ede, Delft, Enschede.

Belangrijke datums zijn:
5 februari 2004: HOP in Lelystad
22 april 2004: VSO presentatiedag in Rotterdam

Verslag 1e middagworkshop over de Programmabegroting 2 oktober 2003

Presentatie Tineke Bouchier van O&S Purmerend
In Purmerend is O&S betrokken geweest bij het opstellen van een programmabegroting. En dan met name bij het formuleren van meetbare doelstellingen waardoor beleid meetbaar gemaakt wordt. Eén van de belangrijkste lessen is daarbij geweest dat het belangrijk is om de ?logische lijn? te volgen. De logische lijn is dat je, om een bepaald maatschappelijk effect te bereiken, output-inspanningen moet doen die gerelateerd zijn aan dat maatschappelijk effect. Het lijkt inderdaad logisch, maar in de praktijk blijkt dat men veel doelen nastreeft zonder dat daar concrete projecten tegenover staan. Het geeft veel inzicht om de logische lijn, per programma, te ontrafelen.

Discussie
In de discussie werd duidelijk dat GSB-steden al ervaring hadden opgedaan met monitoring. De vraagstukken zijn niet specifiek gerelateerd aan de programmabegroting.

Het voordeel van het meten van output-indicatoren is dat je je als gemeente er duidelijk over kan verantwoorden. Het nadeel is dat soms de relatie/causaliteit met het maatschappelijk effect niet helemaal duidelijk is. Een optie is om allebei de soorten indicatoren te volgen en dan achteraf over de causaliteit te oordelen.

Verder werd in de discussie gesproken over de relatie tussen financiën en kengetallen en de rol van O&S hierin. Moet je als O&S kunnen aangeven hoeveel het kost om je doel hoger te stelen. B.v. hoeveel kost het extra om het rapportcijfer voor veiligheid niet te laten groeien tot een 7 maar tot een 8?

Ook werd gesproken over de rol van O&S: het gaat niet zozeer om het vaststellen van de hoogte van de doelen, maar om de formulering. O&S zou meer een vertaler van doelen naar kengetallen moeten zijn.

Verslag 2e middag workshop:

Zorg ervoor dat jouw onderzoek wordt gebruikt

Presentatie Lydia Hubregse, gemeente Ede
Sheets en discussiepunten workshop op 2-10-03 in Schiedam

De intake

Wat wil OO&S Ede vooraf allemaal weten?

Wat is de motivatie van de vrager?
. veer?
. rituele dans?
. mode?
. wettelijke verplichting?
. verplichting als gevolg van subsidie?
. indekken/pareren/rechtvaardigen beslissingen?

Is er wel een probleem?
Wat is het echte probleem?
Voor wie is het een probleem?
Is het oplosbaar?
Heb je daarvoor onderzoek nodig?
Welke belangen staan er op het spel?
Wie kan het oplossen?
Wie beslist over de oplossing?

De vertaling naar onderzoek

OO&S Ede streeft naar:
 Kennis die echt nodig is om het probleem op§ te kunnen lossen
 Conclusies, niet alleen resultaten.§
 Concrete§ beleidsaanbevelingen.
 Dunne rapporten§
 Managementsamenvatting op 1 A4§

De follow up
OO&S Ede:
Vraagt opdrachtgever om een reactie.
Neemt reactie opdrachtgever op in onderzoeksrapport.
Laat rapportage vaststellen door B&W.
Geeft de gemeenteraad handreiking om proces te volgen.
Vraagt P&C het proces te bewaken - legt verband met programmabegroting.
Denkt mee over de beste communicatie (schrijf zelf persbericht)
En ooit ? Uit P&C cyclus blijkt resultaat

Discussie rondom Stellingen

"de onderzoeker moet zelf zorgen dat er wat met het onderzoek gebeurt"
"de onderzoeker moet weten wat er met het onderzoek gebeurt"
"de onderzoeker moet de beleidsmedewerker helpen de onderzoeksresultaten te benutten"

Uit de discussie blijkt dat een belangrijk deel van de onderzoekers weliswaar ontevreden is over de mate waarin het onderzoek gebruikt wordt, maar dat de rol van de onderzoeker toch vooral gelegen is in het goed uitvoeren van onderzoek. Onderzoekers zijn overwegend niet van mening dat zijzelf een belangrijke rol te vervullen hebben in het natraject. Ook hoeven de onderzoekers niet altijd te weten wat er met de uitkomsten gebeurt. Wel vinden de onderzoekers dat zij de beleidsmedewerker moeten helpen om de onderzoeksresultaten te benutten.